Το τέλος του κόσμου, ακόμα μια φορά

Ένα από τα (πολλά) προβλήματα που έχουμε σαν έμβιο είδος, είναι ότι ζούμε πολύ λίγο. Ή έστω λίγο. Έτσι πίστευα κάποτε, ίσως να το μισοπιστεύω και τώρα. Αν και για να ακριβολογούμε, η διάρκεια ζωής δεν είναι αυτό που με προβληματίζει και θέλω να σας μιλήσω. Έλεγα κάποτε ότι αν είχαμε παραπάνω χρόνο σαν είδος, να ζούσαμε δηλαδή 200, 300, ή 1000 χρόνια, θα ωριμάζαμε πολύ περισσότερο τελικά. Ε, δε μπορεί, αν ζούσες για 300 χρόνια, κάποια στιγμή, θα άνοιγαν τα μάτια σου και θα έβλεπες τα πράγματα λίγο πιο καθαρά. Θα ανακάλυπτες τα μοτίβα (έστω κάποια) που σε ξεγελούν και δεν θα την πάταγες ξανά. Μέχρι που συνειδητοποίησα ότι το πρόβλημα δεν είναι χρονικό αλλά εγκεφαλικό.

Το πρόβλημα είναι πως πιστεύουμε ότι πιστεύουμε, γιατί συνήθως δεν θέλουμε να κουράσουμε το μυαλό μας ή απλά λόγω παιδείας. Όχι, δεν είμαστε εμείς τεμπέληδες, ο εγκέφαλός μας είναι. Αν το κυνήγι της γνώσης δεν μας το έχουν εμπνεύσει να το κάνουμε από παιδιά, είναι πιο δύσκολο να το αρχίσουμε μεγάλοι. Αν ο άλλος δεν ξέρει πως να ψαχτεί, ο δρόμος του θα γίνεται όλο και πιο δύσκολος. Ή αν δεν θέλει να κουράσει τον εγκέφαλό του, δεν θα τον κουράσει. Το να αλλάξεις τα μονοπάτια που ακολουθεί η σκέψη σου, να αναθεωρήσεις τις απόψεις σου, σημαίνει να αποδεχτείς ότι έχεις κάνει λάθος. Και αν έχεις κάνει λάθος σε ένα πράγμα, σημαίνει ότι μπορεί να έχεις κάνει λάθος και σε άλλα. Και όσο πιο σημαντικό το λάθος που παραδέχεσαι, τόσο πιο πολλές πιθανότητες έχεις για να έχεις λάθος και αλλού. Έτσι σκέφτεται το μυαλό μας, τουλάχιστον. Και επειδή σε κανέναν δεν αρέσει το σκούπισμα και ξεκαθάρισμα των πεποιθήσεών του – πάρα πολύ δουλειά – συνήθως μένει στα παλιά καλά γνωστά πράγματα. Έστω και αν μυρίζουν λίγο κλεισούρα…

Αυτά τα πράγματα που λέμε στον εαυτό μας, μερικές μπορεί να τα πιστεύουμε πραγματικά. Μερικές φορές μπορεί και να είναι αληθινά και να ισχύουν. Και μερικές φορές, μπορεί οι απλές, καθημερινές ανάγκες να μπαίνουν στο προσκήνιο τόσο λεπτεπίλεπτα όσο και μια μετωπική με νταλίκα. Αν είσαι μεροδούλι – μεροφάι, τι να προλάβεις να αναρωτηθείς και τι ελπίδα να έχεις; Τρέχεις από μεροκάματο σε μεροκάματο. Τι να προλάβεις να σκεφτείς και πότε; Και για να έχουμε καλό ρώτημα, τι επιλογές σου δίνονται που μπορούν να σε εμπνεύσουν; Σκεφτείτε τη σημερινή κατάσταση της χώρας (ιδίως σε πολιτικό επίπεδο) και αναρωτηθείτε αν σας εμπνέει την παραμικρή ελπίδα για το μέλλον. Ότι τα πράγματα θα φτιάξουν κάποια στιγμή.

Είχα δει στις ειδήσεις για το χτύπημα του Ιράν (μέσω της Χαμάς) στο Ισραήλ και για το ότι μερικοί ανησυχούσαν για τις εξελίξεις στην περιοχή και για το ότι ήμασταν κοντά σε μια κρίση και ότι θα μπαίναμε σε πόλεμο και ότι θα πρέπει να προσέξουμε και μια κρίση είναι προ των πυλών. Η κρίση είναι (ήταν) όντως προ των πυλών. Χεστήκαμε…

Υπάρχει μια ολόκληρη φιλοσοφία και τρόπος διεξαγωγής ψυχολογικού πολέμου που δεν έχω τη διάθεση, την απόλυτη γνώση ή τη διαύγεια  σκέψης (αυτή τη στιγμή) για να την αναλύσω διεξοδικά. Άσε που και να ήθελα, δεν θα μπορούσα να το κάνω σε ένα άρθρο, μάλλον θα ήθελα βιβλίο! Όλη αυτή η επίθεση στον κοινό νου δεν αναλύεται έτσι, στο πόδι. Και για όποιον έχει προσπαθήσει να γράψει κάτι που να έχει συνοχή, το μεγαλύτερο πρόβλημα που θα συναντήσει είναι να προβάλλει τις ίδιες τις σκέψεις του σε μια σειρά. Αυτό το πρόβλημα αντιμετωπίζω κι εγώ. Το ότι κάποιοι συγγραφείς το κάνουν να φαίνεται εύκολο, δεν σημαίνει ότι είναι κιόλας. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν μπορούμε να φωτίσουμε ένα μέρος του προβλήματος, ένα κομμάτι του μηχανισμού που χρησιμοποιείται για να κρατάει τις μάζες σε καταστολή.

Όταν βρίσκεσαι σε πόλεμο ή μία κρίση γενικότερα, το πρώτο πρόβλημα που θα αντιμετωπίσεις θα είναι ο εαυτός σου. Με αυτόν θα πρέπει να είσαι εντάξει πρώτα απ’ όλα. Μετά θα πρέπει να αντιμετωπίσεις το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχεις μπροστά σου ώστε μετά, απερίσκεπτος, να αντιμετωπίσεις το δεύτερο πρόβλημα που έχεις μπροστά σου. Και μετά το τρίτο. Ή τα άλλα προβλήματα που σε ταλανίζουν τέλος πάντων. Μη το ψειρίζουμε πολύ, ιεραρχούμε τα προβλήματά μας και τα λύνουμε προσπαθώντας να ξεκινήσουμε από τα πιο σημαντικά και να καταλήξουμε στα πιο ασήμαντα. Δεν έχει νόημα να γεμίσουμε το ντεπόζιτο του αυτοκινήτου εάν καίγεται εκείνη τη στιγμή το σπίτι μας, ε; Αλλά… η ιεράρχηση των προβλημάτων, γίνεται σωστά; Μήπως είναι το Α πιο σημαντικό από το Β ή ανάποδα; Μήπως τελικά το πιο σημαντικό είναι το Γ; Και η μνήμη, τι ρόλο παίζει σε αυτό; Αν δεν θυμάσαι τι έχει γίνει πιο πριν, ζεις σε ένα αιώνιο τώρα. Και αυτό δεν βοηθά να βλέπεις τα πράγματα μακροπρόθεσμα. Σε αυτό το τελευταίο, δώστε λίγο παραπάνω προσοχή, η μνήμη (και η προσοχή) είναι διαβόητα αναξιόπιστα πράγματα. Ρωτήστε σε όποια αστυνομία θέλετε, σε όποιο κράτος τραβάει η ψυχή σας, για την αξιοπιστία των μαρτύρων. Σας υπόσχομαι ότι δεν θα πιστεύετε τα αυτάκια σας…

Κάθε λίγα χρόνια, υπάρχει μια κρίση, μια στραβοτιμονιά στα παγκόσμια δρώμενα, κάτι το οποίο χρειάζεται επειγόντως φτιάξιμο και δεν πρέπει να το αφήσουμε και δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς γιατί θα πεθάνουμε όλοι διαφορετικά. Έτσι είναι το επίσημο αφήγημα. Και δεν θα διαφωνούσα με μερικά από αυτά τα προβλήματα αν δεν ήταν τόσο, μα τόσο, περιοδικά ως προς τη συχνότητά τους. Δείχνουν να επαναλαμβάνονται με ένα αφύσικα σταθερό μοτίβο. Κάτσε ρε άνθρωπε, θα μου πείτε, κάθε εποχή έχει το δικό της πρόβλημα να αντιμετωπίσει. Δεκτό αλλά μήπως τα προβλήματα τελικά δεν δημιουργούνται ως απόρροια των διαφόρων χρονικών και τοπικών συνθηκών;

Σκεφτείτε…

Την περίοδο του μεσοπολέμου, έπρεπε να ξεπεράσουμε την οικονομική κρίση. Όλως τυχαίως, Αμερική, Γερμανία, Ιαπωνία και μερικές άλλες χώρες, γύρισαν την βιομηχανία τους σε πολεμική. Τι σύμπτωση!

Την περίοδο του 40 είχαμε το ναζισμό (και τον κομμουνισμό ταυτόχρονα).

Τη δεκαετία του 50 είχαμε μόνο τον κομμουνισμό (ψυχρός πόλεμος). Από αυτή τη πλευρά του παραπετάσματος, από την άλλη απλά πείναγαν…

Τη δεκαετία του 60, είχαμε τον φόβο του πυρηνικού πολέμου και του υπερπληθυσμού.

Τη δεκαετία του 70, φοβόμασταν ότι η Γη κατευθυνόταν προς μια νέα εποχή παγετώνων(!)

Τη δεκαετία του 80 είχαμε το φόβο του ιού του AIDS, το στρώμα του όζοντος και τον φόβο της πυρηνικής ενέργειας (εντάξει, συνέβη και το Chernobyl, δεν ήταν και αδικαιολόγητο)

Τη δεκαετία 90 – 2000, είχαμε τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας (ακόμη δεν έχει τελειώσει, είδατε τι βολικό είναι για τη “δουλειά” αν δεν ορίζεις αρκετά ξεκάθαρα τον εχθρό σου;)

Μετά το 2000, έχουμε να ανησυχούμε για το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Λίγο μετά το 2020, βρήκαμε τη λύση σε όλα μας τα προβλήματα, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή αιολική και ηλιακή. Δεν είναι τόσο εύκολο και δεν είναι και πανάκεια. Για παράδειγμα, αν νομίζετε ότι οι ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ ανεμογεννήτριες, μετά το πέρας της ζωής τους, θα σβήσουν σιγά-σιγά στο χώμα και θα ανακυκλωθούν φυσικά, σας έχω νέα: Ο Άι-Βασίλης δεν υπάρχει.

Εδώ και μερικά χρόνια, αυτό που πρέπει να κάνουμε για να σωθεί ο πλανήτης, είναι να πάρουμε όλοι ηλεκτροκίνητα οχήματα. Δεν τσούλησε…

Εδώ και λίγο καιρό, ακούω ότι το καινούργιο hype που πήγε να βγει, ήταν το υδρογόνο (για την κίνηση). Ήταν τόσο ηλίθιο που έσβησε πριν καν ξεκινήσει…

Τώρα λένε για τη επερχόμενη μείωση του πληθυσμού (αυτό είναι όντως σοβαρό). Πρώτα όμως μας έλεγαν ότι ο υπερπληθυσμός θα μας εξοντώσει και τώρα μας λένε ότι ο πληθυσμός μειώνεται και πρέπει να κάνουμε περισσότερα παιδιά. Αποφασίστε τι συμβαίνει και ποιος είναι ο σωστός τρόπος δράσης…

Κάθε 10 με 20 χρόνια, μία καινούργια απειλή διαφαίνεται στον ορίζοντα. Αν πηγαίναμε πριν το ‘30, όλο και κάτι άλλο θα βρίσκαμε. Κάπου όμως πρέπει να βάλουμε μια αρχή. Και η αρχή μπαίνει (κάπως αυθαίρετα) στον 20ο αιώνα γιατί εδώ βρίσκονται οι αρχές της παγκόσμιας διασύνδεσης (με όλα τα καλά και τα κακά της), ενώ η ευκολία επικοινωνίας, συνεννόησης και χάραξης στρατηγικής – ιδίως από διάφορα λόμπυ – γίνεται ιδιαίτερα εύκολη. Αν θέλετε ένα παράδειγμα, ψάξτε για τη συνωμοσία της λάμπας.

Ωραία τα λες, και;

Τι και; θέλετε ξεκάθαρη απάντηση; Θέλετε κάποιον να σας το πει ξεκάθαρα και ωραία, τακτοποιημένα; Σε μικρά κουτάκια, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο; Δε μπορώ να σας δώσω μια τελική, οριστική απάντηση. Κανένας δε μπορεί! Ο κόσμος είναι ένα τόσο μεγάλο και πολύπλοκο μέρος που αναγκαστικά κάθε απάντηση που δίνουμε, θα είναι μερική. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσεγγίζουμε όσο περισσότερο μπορούμε το κομμάτι εκείνο που έτυχε να πέσει στην αντίληψή μας. Και η δική μου αντίληψη, μου είπε ότι κάτι πάει λάθος, πολύ λάθος.

Δεν είναι κάτι καινούργιο, είναι το παλιό παιχνίδι εξουσίας με καινούργια παιχνιδάκια στη διάθεσή μας. Τεχνολογία, ψυχολογία (αν νομίσετε ότι ξέρετε τον εαυτό σας, οι άλλοι σας ξέρουν καλύτερα! Όχι οι πολιτικοί βρε, αυτοί ξέρουν μόνο από εξουσία(;), οι παρατρεχάμενοί τους ξέρουν, έχουν και νευροεπιστήμονες στην ομάδα, τι νομίζατε;). Το παιχνίδι είναι παλιό, οι μέθοδοι όμως είναι αναπροσαρμοσμένοι στο σήμερα και ειλικρινά δε μου αρέσει καθόλου!

Γιατί η χειραγώγηση είναι τεράστια. Το βλέπω τριγύρω, το βλέπω στους άλλους, το βλέπω μερικές φορές στον εαυτό μου! Και πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί γιατί ο ίδιος μας ο εαυτός θέλει να ξεγελαστεί, το επιθυμεί διακαώς, το ποθεί σαν κολασμένος! Βέβαια τρικλίζει λίγο ζαλισμένος μετά, σαν κάτι να μην πάει πολύ καλά, αλλά τι είναι μια μικρή αυπνία τις νύχτες, μια φαγούρα μέσα στα σώψυχά σου που δεν μπορείς να την ξύσεις, ένα δάκρυ για κάτι που δεν εκπληρώθηκε ποτέ μπροστά στη σιγουριά – στη βεβαιότητα – ότι όλα πάνε καλά, ότι δεν υπάρχουν δυσάρεστες εκπλήξεις και λοξοδρομήσεις και ότι δεν θα χρειαστεί να κουραστείς ποτέ με δυσάρεστες σκέψεις; Αφού άλλοι σκέφτονται για σένα! Ωραίο και – κυρίως – ξεκούραστο, ε! Να μην υπήρχε μόνο και αυτή η δυσάρεστη αίσθηση κάτω στην κοιλιά λίγο πιο κάτω από το διάφραγμα που σου υπενθυμίζει ότι κάτι δεν είναι όπως πρέπει…

Λύση; Εξακολουθείτε να σκέφτεστε προβλέψιμα. Δεν είπαμε μόλις πιο πάνω ότι δεν έχω τη λύση; Τουλάχιστον όχι σε μικρά, τετράγωνα, τακτοποιημένα κουτάκια. Έχω κάτι γενικό και είναι το καλύτερο που μπορώ να σου δώσω. Γιατί το γενικό, μπορείς να το προσαρμόσεις στο ειδικό. Όλοι μπορούν να το κάνουν από τη μεριά τους και όλοι μπορούν να προχωρήσουν μπροστά ακολουθώντας κοινούς κανόνες. Έχοντας ένα κοινό πλαίσιο.

Διάβασε. Ενημερώσου. Διάβασε περισσότερο. Κοίτα ποιος σου λέει ψέματα. Αν στα έχει πει μια φορά, θα στα ξαναπεί. Νόμος. Στόχευε εκεί που θες να πας, και αν φοβάσαι ότι στοχεύεις πολύ ψηλά, στόχευσε όσο ψηλά θεωρείς ότι μπορείς να το κάνεις. Και αν αυτό είναι ελάχιστα πάνω από το μηδέν, μη σε νοιάζει! Στόχευσε.

Και να μη λες ότι θα κάνεις αυτό ή θα κάνεις εκείνο. Διαπραγματεύσου με τον εαυτό σου. Σκέψου τι μπορείς να κάνεις, όχι τι θα ήθελες να κάνεις ή τι περιμένουν οι άλλοι από σένα να κάνεις. Διαπραγματεύσου! Και να είσαι αληθινός στην διαπραγμάτευσή σου. Και επειδή είναι διαπραγμάτευση, φίλεψέ τον και κάτι μετά.

Σύγκρινε τον εαυτό σου με αυτό που ήταν χθες, όχι με αυτό που ήταν κάποιος άλλος χθες! Ο άλλος είναι ο άλλος και εσύ είσαι εσύ. Σύγκρινε τον εαυτό σου με το χθες, όχι το αύριο.

Να λες την αλήθεια. Πάντα. Ιδίως σε σένα. Ή τουλάχιστον μη λες ψέματα. Να ακούς το σώμα σου. Αυτή η αίσθηση που έχεις στην κοιλιά μερικές φορές, είναι ο εαυτός σου που σου λέει ότι κάτι δεν πάει καλά, δεν είσαι αληθινός. Άκουσέ τον.

Λέμε τόσα και τόσα, παλεύουμε για τούτο και για κείνο, και από έναν άλλο ήλιο μακριά, οι διαμάχες μας θα μας φαίνονταν τόσο μα τόσο αστείες. Είναι αστείες. Δες τα πράγματα από την αστεία πλευρά, έστω και αν το αστείο είναι εις βάρος σου, έστω αν είναι πικρό. Πως το λέγανε οι Monty Pythons; Always look on the bright side of life…

Δούλεψε πάνω σου . Έχεις δίκιο, ο κόσμος είναι σκατά και πάμε κατά διαόλου. Δούλεψε σε αυτό που μπορείς να αλλάξεις. Εσένα…

Στο βιβλίο του “Αγριεμένοι ανάπηροι επιστρέφουν από καυτά κλίματα”, ο Τομ Ρόμπινς  (αγαπημένος!) έχει τον ήρωά του, μια αντίφαση σε δύο πόδια, να πέφτει σε όραμα. Υπάρχει ένα δυνατό φως, που δυναμώνει όλο και περισσότερο. Ο ήρωας, πλησιάζει, το φως γίνεται όλο και πιο δυνατό, ο ήρωας πλησιάζει, το φως γίνεται δυνατότερο ώσπου σκεπάζει τα πάντα! Ο ήρωας είναι πεπεισμένος ότι το φως είναι ο Θεός, και ξέρει ότι θα του μιλήσει. Γεμάτος περιέργεια για το τι θα του πει ο Θεός, περιμένει. Το φως μεγαλώνει, μεγαλώνει και… κάποια στιγμή ακούγεται ο παπαγάλος της θείας του (που είναι νεκρός) να λέει με την τραχιά φωνή του:

Άνθρωποι όλου του κόσμου χαλαρώθτε!

(Δεν είμαστε τόσο σημαντικοί…)