Η νύχτα που γέννησε ένα τέρας

 Ήταν ένα πολύ άγριο βράδυ. Η βροχή έπεφτε βαριά και πυκνή, ο άνεμος σφύριζε γύρω από τους τοίχους και τα παράθυρα της έπαυλης Diodati και κεραυνοί χάραζαν τον ουρανό πάνω απ’ τη λίμνη της Γενεύης. Θα ‘λεγε κανείς πως βρισκόμασταν στην καρδιά του χειμώνα και όχι στην αρχή του καλοκαιριού.

Στο πολυτελέστατο σαλόνι της έπαυλης, μια πενταμελής συντροφιά μορφωμένων και καλοντυμένων ανθρώπων προσπαθούσαν να διασκεδάσουν την  πλήξη τους διαβάζοντας μακάβρια ποίηση και ιστορίες φαντασμάτων στο φως των κεριών, επηρεασμένοι από την ατμόσφαιρα της θυελλώδους εκείνης βραδιάς. Ξαφνικά ένας από αυτούς, ο οικοδεσπότης, έχει μια φαεινή ιδέα. Προτείνει στους υπόλοιπους να γράψουν ο καθένας μια ιστορία τρόμου, αντάξια εκείνων που μόλις έχουν διαβάσει. Δύο απ’ αυτούς συμφωνούν να ικανοποιήσουν το αίτημά του. Ο ένας από αυτούς είναι ο  Δόκτορας John William Polidori και ο δεύτερος, μια νεαρή κοπέλα, η Mary Wollstonecraft Shelley.  

Βρισκόμαστε στις αρχές του 19^ου αιώνα, στον Μάιο του έτους 1816, στην καρδιά της Ελβετίας και μόλις αναφέρθηκα στη βραδιά που γέννησε ένα από τα πιο διάσημα τέρατα της λογοτεχνίας του φανταστικού. Το γνωστό σε όλους μας τέρας του Frankenstein. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Έτσι ξεκίνησαν όλα 

Το καλοκαίρι του 1816 ήταν τρομακτικό. Ολόκληρη η Ευρωπαϊκή ήπειρος, η Βόρεια Αμερική καθώς και μεγάλα κομμάτια της Ασίας είχαν βυθιστεί σε μια παρατεταμένη περίοδο ασυνήθιστα χαμηλών θερμοκρασιών, ασταμάτητης βροχής και παγερής ομίχλης. Οι σοδειές απέτυχαν και έμελλαν ν’ αποτύχουν για δυο ακόμα χρόνια. Σε μεγάλα τμήματα του πολιτισμένου κόσμου εξαπλώνονταν η πείνα και οι αρρώστιες και δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι πέθαιναν από μια επιδημία χολέρας.

Υπεύθυνο για εκείνη τη δυσοίωνη κλιματική αλλαγή που ευτυχώς υπήρξε βραχύβια, ήταν ένα ηφαίστειο. Το 1815, μια τιτάνια ηφαιστειακή έκρηξη είχε συγκλονίσει το βουνό Tambora της Ινδονησίας. Εκτιμάται ότι ο γεωλογικός εκείνος σπασμός είχε σκοτώσει  ακαριαία 100.000 ανθρώπους. Πολλοί περισσότεροι πέθαναν αργότερα, εξαιτίας των τεράστιων ποσοτήτων στάχτης και σκόνης που γέμισαν την γήινη ατμόσφαιρα και μπλόκαραν το φως του ήλιου σε τέτοιο βαθμό ώστε η συγκεκριμένη ηφαιστειακή έκρηξη να θεωρείται ως μια από τις πιο θανατηφόρες στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. 

Εκείνο το καλοκαίρι λοιπόν, τον Μάιο του 1816 για την ακρίβεια, μια παρέα προνομιούχων Εγγλέζων αριστοκρατικής καταγωγής, αποφάσισαν να κάνουν τις διακοπές τους δίπλα στην ειδυλλιακή (κάτω από πιο φυσιολογικές συνθήκες) λίμνη της Γενεύης. Τα μέλη της εκλεκτής εκείνης συντροφιάς ήταν τα εξής: Η νεαρή, μόλις 18 ετών, Mary Wollstonecraft Shelley, ο σύζυγός της ο ποιητής Percy Bysshe Shelley και το παιδί τους ηλικίας τεσσάρων μηνών. Παρούσα ήταν επίσης η ετεροθαλής αδελφή της Mary, η Claire Clairmont η οποία κυοφορούσε το παιδί του γνωστού Λόρδου Βύρωνα, του οποίου οι σκανδαλώδεις ερωτικές περιπέτειες είχαν προκαλέσει τον εξοστρακισμό του από κάθε σαλόνι της υψηλής κοινωνίας της Μεγάλης Βρετανίας. Μάλιστα, εξαιτίας του σάλου που είχε δημιουργηθεί γύρω από το όνομα του, ο Βύρωνας είχε αποφασίσει και αυτός να εγκαταλείψει τα βρετανικά νησιά και να ταξιδέψει στην Ευρώπη.

Μετά την αναχώρηση του Βύρωνα από την Αγγλία, η Claire που είχε πάθει εμμονή μαζί του, έπεισε την Mary και τον Percy να ταξιδέψουν μαζί της στη Γενεύη επειδή γνώριζε ότι ο μοιραίος Λόρδος θα περνούσε από εκεί. Όντως, λίγες μέρες αργότερα, ο Βύρωνας επισκέφτηκε την όμορφη εκείνη πόλη.  Η Mary, που επίσης είχε κλεφτεί με τον παντρεμένο τότε εραστή της όταν ήταν 17 ετών και είχε αποκληρωθεί από την οικογένειά της, συμπάθησε τον καταραμένο ποιητή και τον δέχτηκε στην παρέα της.  

Μια διάσημη παρέα

Έτσι λοιπόν σχηματίστηκε εκείνη η ασυνήθιστη ομάδα. Ο Percy και ο Βύρωνας έγιναν φίλοι. Εγκατέλειψαν τα υπόλοιπα ταξιδιωτικά τους σχέδια και νοίκιασαν πολυτελή καταλύματα που βρίσκονταν κοντά το ένα με το άλλο, στις όχθες της λίμνης της Γενεύης. Κατά τη διάρκεια των παγερών απόβραδων εκείνου του ανήλιαγου καλοκαιριού, η παρέα μαζευόταν στο σαλόνι της βίλας  Diodati, στην επιβλητική έπαυλη που είχε νοικιάσει ο Βύρωνας τον οποίο συνόδευε ο προσωπικός του γιατρός, ο Ιταλός δόκτορας Polidori. Εκεί περνούσαν τις μέρες και τις νύχτες τους διαβάζοντας ιστορίες τρόμου και σχολιάζοντας την  επικαιρότητα καθώς και τις τελευταίες επιστημονικές ανακαλύψεις της εποχής τους.

Η  Mary, η οποία δεν μιλούσε πολύ και προτιμούσε να ακούει τους υπόλοιπους, απορροφούσε την κάθε λέξη και κάθε θεωρία τους σχετικά με τις δυνατότητες και τα όρια της επιστήμης. Κάποια νύχτα που τα νεύρα όλων είχαν τεντωθεί πολύ εξαιτίας του πολυήμερου εγκλεισμού που τους επέβαλε ο απαίσιος καιρός, ο λόρδος Βύρωνας είχε μια φαεινή ιδέα:

Προσκάλεσε τους υπόλοιπους να γράψουν μια ιστορία τρόμου που θα ήταν καλύτερη από αυτές που είχαν διαβάσει. Η Μary και ο Polidori αποδέχτηκαν την πρόσκληση. Ο Polidori έγραψε μια νουβέλα που ονομαζόταν Vampyre η οποία εκδόθηκε το 1819 και θεωρείται ότι ήταν το πρώτο λογοτεχνικό κείμενο στο χώρο της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας που είχε ως κεντρικό του ήρωα έναν βρικόλακα και του οποίου μεγάλο μέρος της πλοκής διαδραματιζόταν στην εξωτική-τότε-Ελλάδα!

Frankenstein: το υπόβαθρο

Η Mary Shelley έγραψε το διάσημο πλέον έργο της, Frankenstein; or, The Modern Prometheus ένα βιβλίο που έμελλε να εκδοθεί για πρώτη φορά το 1818 και το οποίο όχι μόνο πυροδότησε μια πραγματική επανάσταση στη λογοτεχνία αλλά εντυπώθηκε για πάντα στο συλλογικό ασυνείδητο της ανθρωπότητας.  

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η Mary Shelley ήταν πολύ καλά ενημερωμένη για τις προόδους που είχε κάνει η επιστήμη της ιατρικής στις μέρες της. Δυο από αυτές μάλιστα ήταν πολύ συναρπαστικές: Η πρώτη ήταν η ανακάλυψη ότι ήταν δυνατόν να επανέλθουν στη ζωή άνθρωποι που έμοιαζαν να έχουν πεθάνει από πνιγμό. Η δεύτερη αφορούσε την νεογέννητη επιστήμη της ηλεκτροφυσιολογίας που ερευνούσε την επίδραση του ηλεκτρικού ρεύματος στους ζωικούς ιστούς.

Όσον αφορά την πρώτη ιατρική κατάκτηση, την ανάνηψη ανθρώπων που έμοιαζαν νεκροί, η συνειδητοποίηση ότι άνθρωποι μπορούσαν να επιστρέψουν στη ζωή ακόμα και όταν έμοιαζαν να έχουν διαβεί το κατώφλι του θανάτου, είχε δημιουργήσει κάποιες καινοφανείς ανησυχίες: Πολλοί λονδρέζοι για παράδειγμα άρχισαν ν’ αγοράζουν τα λεγόμενα «φέρετρα ασφαλείας» που επέτρεπαν σε κάποιον που θα ξύπναγε μετά την ταφή του να ειδοποιήσει τους φύλακες ενός νεκροταφείου ενδεχομένως, ότι ήταν ακόμα ζωντανός.

Η δεύτερη συνταρακτική επιστημονική ανακάλυψη της εποχής αποτελούσε επίτευγμα του Ιταλού επιστήμονα Luigi Galvani ο οποίος, το 1780, είχε αρχίσει να ερευνά την επίδραση του ηλεκτρικού ρεύματος πάνω στους ζωικούς ιστούς. Διαπίστωσε τελικά ότι αν διαπερνούσε τα ακρωτηριασμένα πόδια ενός  βατράχου με το ηλεκτρικό ρεύμα που είχε δημιουργηθεί από μια καταιγίδα, ή από μια μηχανή που παρήγαγε ηλεκτρισμό, εκείνα ζωντάνευαν και κουνιόντουσαν σπασμωδικά. Το 1791 δημοσιοποίησε μια διατριβή που περίγραφε την ανακάλυψη του σύμφωνα με την οποία οι μύες και τα νεύρα των ζώων περιείχαν μια άγνωστη δύναμη την οποία ο ίδιος ονόμασε «ζωικό ηλεκτρισμό».

Λίγα χρόνια αργότερα, ο ανεψιός του Galvani, ο Giovanni Aldini, συνδύασε τις ανακαλύψεις του θείου του με εκείνες του Alessandro Volta (του εφευρέτη της πρώτης ηλεκτρικής μπαταρίας) και άρχισε να κάνει κάποιες πολύ εντυπωσιακές επιδείξεις ταξιδεύοντας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Μπροστά σε έκπληκτα πλήθη, έκανε να κινούνται τα ακρωτηριασμένα μέλη ζώων. Το κεφάλι ενός βοδιού για παράδειγμα, όταν συνδεόταν με τα ηλεκτρόδια της μπαταρίας του, άνοιγε τα μάτια του και έκανε σπασμωδικούς μορφασμούς.

Το πιο εντυπωσιακό πείραμα του Aldini έλαβε χώρα τον Ιανουάριο του 1803 στο Βασιλικό Κολλέγιο Χειρουργών του Λονδίνου, (Royal College of Surgeons of London), κατά τη διάρκεια του οποίου διαπέρασε με ηλεκτρικό ρεύμα το πτώμα του George Foster, ενός κατάδικου που είχε εκτελεστεί πρόσφατα επειδή είχε πνίξει τη γυναίκα και το παιδί του. Μόλις ηλεκτρίστηκε, το νεκρό σώμα άρχισε να συσπάται, το σαγόνι του σφίχτηκε και τα μάτια του άνοιξαν διάπλατα. Όπως ακριβώς και οι τεχνικές ανάνηψης από πνιγμό, οι επιδείξεις του Aldini προκάλεσαν πολλές συζητήσεις σχετικά με τη φύση της ζωής και του θανάτου και προφανώς ενέπνευσαν την Mary Shelley στη συγγραφή του βιβλίου της που έχει ως κεντρικό του θέμα την εμφύσηση της ζωής μέσω του ηλεκτρισμού, σ’ ένα τεχνητό πλάσμα που αποτελείται από τα μέλη νεκρών ανθρώπων.  

Η επιρροή του κάστρου

Κάτι που δεν είναι όσο γνωστό θα έπρεπε, είναι ότι η Mary Shelley είχε ακούσει για την ύπαρξη ενός πύργου του Frankenstein, (ο οποίος γράφεται και Frankensteen). Ο εν λόγω πύργος υπάρχει ακόμα και σήμερα, βρίσκεται στο Hesse της Γερμανίας και έχει εξελιχθεί σε τουριστικό, αν και ετοιμόρροπο, αξιοθέατο. Σ’ εκείνο το κάστρο λοιπόν, είχε γεννηθεί κάποιος Johann Conrad Dippel, ένας πολύ εκκεντρικός τύπος ο οποίος θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως ένας αρχετυπικός «τρελός επιστήμονας». Αν και γιός ενός ιεροκήρυκα και σπουδαστής της Θεολογίας, αφιερώθηκε τελικά στη μελέτη της Αλχημείας, ιδιαίτερα όταν ανακάλυψε πως μισούσε θανάσιμα την κοσμική Χριστιανική θρησκεία. Αφού μελέτησε διάφορα Αλχημικά κείμενα στο Στρασβούργο για ένα χρόνο, από το 1695 έως το 1696, θεώρησε ότι μπορούσε να μετατρέπει το ασήμι σε χρυσό. Δυστυχώς δεν κατάφερε να υλοποιήσει στην πράξη αυτή του φιλοδοξία αν και έκανε συστηματικές προσπάθειες στο Βερολίνο κατά τα έτη 1704 έως 1707.

Στη συνέχεια αποσύρθηκε στον πύργο του όπου πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του προσπαθώντας να συνδυάσει την επιστήμη των ημερών του με τις τέχνες του αποκρυφισμού και να εφεύρει την «πανάκεια» μια ουσία δηλαδή που θα γιάτρευε όλες τις ασθένειες. Για να πετύχει το σκοπό του επιδιδόταν σε βάρβαρα πειράματα διαμελισμού ζώων ενώ παράλληλα εξέδιδε ολιγοσέλιδα φυλλάδια που διαφήμιζαν τις Εσωτεριστικές του γνώσεις. Σε κάποιο από εκείνα τα κείμενα μάλιστα ισχυριζόταν ότι μπορούσε να μεταφέρει ζωή σ’ ένα πτώμα χρησιμοποιώντας ένα χωνί. Όπως ήταν φυσικό,  γύρω από το πρόσωπο του άρχισαν να κυκλοφορούν  κάποιες πολύ σκοτεινές φήμες, ότι είχε συλήσει τάφους για να εκτελέσει τα φρικιαστικά του πειράματα και ότι βεβήλωνε τα πτώματα νεκρών ανθρώπων. Κάποια νύχτα μάλιστα, εξαγριωμένοι χωρικοί είχαν εισβάλει στον πύργο του κρατώντας αναμμένους πυρσούς και δικράνια καθώς σύμφωνα με τις απόψεις της κοινής γνώμης, ήταν ένας πολύ κακός και επικίνδυνος μάγος. Ο ίδιος πάντως πέθανε μάλλον άδοξα. Λίγο καιρό αφότου δήλωσε ότι θα ζούσε μέχρι την ηλικία των 135 ετών, βρέθηκε νεκρός στο κρεβάτι του.  

Γνωρίζουμε ότι το 1814, η Mary Wollstonecraft Shelley, είχε κάνει ένα ταξίδι με τον Percy Bysshe Shelley στον ποταμό Ρήνο κατά τη διάρκεια του οποίου είχε επισκεφτεί την πόλη Gernsheim, η οποία βρίσκεται 10 μίλια μακριά από τον κάστρο του Frankenstein.  Ίσως εκεί ν’ άκουσε λοιπόν για πρώτη φορά τις τρομερές αυτές ιστορίες και να εμπνεύστηκε απ’ αυτές αν και η ίδια ποτέ δεν παραδέχτηκε κάτι τέτοιο. Σύμφωνα με τα λεγόμενα της, κάποια νύχτα, ύστερα από την παραίνεση του Λόρδου Βύρωνα να γράψει μια ιστορία τρόμου, κατά τη διάρκεια μιας ακόμα καταιγίδας, βίωσε κάτι σαν όραμα: Την εικόνα ενός φρικτού πτώματος που ήταν ξαπλωμένο σε ένα τραπέζι και που επανερχόταν στη ζωή εξαιτίας μιας πελώριας και παράξενης μηχανής….Τέσσερα χρόνια αργότερα πάντως, έγραψε το συνταρακτικό βιβλίο της…

Η τύχη της ξεχωριστής παρέας

Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι οι ζωές των πέντε ανθρώπων που συμμετείχαν σ’ εκείνη την παράξενη βραδιά της καταιγίδας και της δημιουργικής έμπνευσης δίπλα στη λίμνη της Γενεύης, δεν είχαν καλό τέλος. Θα έλεγε κανείς πως οι τολμηρές σκέψεις και οι αντισυμβατικές τους συζητήσεις είχαν προσελκύσει το ενδιαφέρον κάποιας αρνητικής επιρροής. Ο Polidori για παράδειγμα αυτοκτόνησε το 1821. Ο  Percy Shelley πνίγηκε σε μια ξαφνική καταιγίδα το 1822, όταν ήταν μόλις 29 ετών. Ο Βύρωνας έκλεψε την κόρη που έκανε με την Claire και την έκλεισε σ’ ένα μοναστήρι όπου πέθανε το 1822, σε ηλικία μόλις 5 ετών. Ο ίδιος ο Βύρωνας, όπως όλοι γνωρίζουμε, πέθανε το 1824 από ελονοσία στο Μεσολόγγι. Μόνο η Mary και η Claire κατάφεραν να ξεπεράσουν τα πενήντα χρόνια ζωής βασανισμένες ωστόσο από καταθλιπτικές κρίσεις και υπαρξιακές αγωνίες.

Επίλογος

 Στις μέρες μας η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στα φαινόμενα του ηλεκτρισμού και της ζωής, εξακολουθεί να συναρπάζει τον κόσμο της επιστήμης. Για παράδειγμα, σύμφωνα με ένα άρθρο που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα skai.gr ερευνητές βιολόγοι ανακάλυψαν μια «τρίτη κατάσταση» που υπάρχει ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Φαίνεται λοιπόν ότι  τα κύτταρα ενός νεκρού οργανισμού συνεχίζουν να λειτουργούν, μετά το θάνατο του.  Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την Daily Mail, ανακαλύφθηκε ότι μετά τον θάνατο ενός οργανισμού, τα κύτταρά του αποκτούν νέες δυνατότητες που δεν είχαν όταν ο οργανισμός ήταν ακόμα ζωντανός. Φαίνεται ότι ορισμένα κύτταρα -όταν τους παρέχονται θρεπτικά συστατικά, οξυγόνο, βιοηλεκτρισμός ή βιοχημικά στοιχεία- έχουν την ικανότητα να μεταμορφώνονται σε πολυκύτταρους οργανισμούς με νέες λειτουργίες. Επίσης, σύμφωνα με το συγκεκριμένο άρθρο πάντα, το 2021, ερευνητές στις ΗΠΑ διαπίστωσαν ότι τα κύτταρα από δέρμα νεκρών βατράχων ήταν σε θέση να συνεχίσουν να ζουν και να προσαρμόζονται αυθόρμητα στο περιβάλλον τους όταν βρίσκονται  μέσα σε πολυκύτταρους οργανισμούς.

Όλα αυτά ακούγονται παράξενα οικεία στ’ αυτιά κάποιου που έχει διαβάσει το βιβλίο της Mary Shelley. Θα ‘λεγε κανείς πως ένα περίεργο ρεύμα, μια ροή γνώσης είχε αγγίξει το μυαλό της και την είχε εμπνεύσει να γράψει το διαχρονικό της αριστούργημα, Άραγε, ποια να ήταν εκείνη η αλλόκοτη Μούσα που την επισκέφτηκε εκείνη την ανεμοδαρμένη βραδιά στη Γενεύη της Ελβετίας; 

Πηγές:

https://www.history.com/news/frankenstein-true-story-mary-shelley

https://en.wikipedia.org/wiki/Frankenstein

https://bass.utdallas.edu/news/frankenstein-storys-meaning-is-more-than-monstrous-professor-says/

https://www.britannica.com/story/the-real-science-behind-frankenstein