Όρκος στην «Ελληνική Θρησκεία»

Το περιστατικό με τον στρατιωτικό που δοκίμασε τα όρια των Ενόπλων Δυνάμεων

Ένα μάλλον ασυνήθιστο σκηνικό εκτυλίχθηκε πρόσφατα σε τελετή ορκωμοσίας προαγωγής στις Ένοπλες Δυνάμεις, προκαλώντας ψιθύρους, αμηχανία και προφανώς το ανάλογο σούσουρο στα social media. Ένας στρατιωτικός επέλεξε να μην ακολουθήσει την καθιερωμένη οδό. Όταν ήρθε η ώρα του όρκου, δεν άπλωσε το χέρι του στο Ευαγγέλιο, ούτε ζήτησε τον κλασικό πολιτικό όρκο. Επέλεξε να ορκιστεί στην Ελληνική Εθνική Θρησκεία.

Το περιστατικό φαίνεται πως αιφνιδίασε τη διοίκηση, καθώς οι στρατιωτικές διαδικασίες έχουν διαμορφωθεί εδώ και δεκαετίες γύρω από συγκεκριμένα θρησκευτικά πρότυπα. Στο ελληνικό στράτευμα προβλέπεται κατά βάση ο χριστιανικός ορθόδοξος όρκος, υπάρχει ειδική πρόβλεψη για άλλες μονοθεϊστικές θρησκείες (π.χ. ορκωμοσία Μουσουλμάνων στο Κοράνι), ενώ για τους άθεους ή αγνωστικιστές παρέχεται η επιλογή του πολιτικού όρκου. Όταν ένας στρατιωτικός επέλεξε να ορκιστεί σύμφωνα με την Ελληνική Θρησκεία, προέκυψαν ερωτήματα για το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη μια επιλογή που, αν και απολύτως νόμιμη, δεν είναι ακόμη συνηθισμένη στο στράτευμα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να ξεκινήσει έντονη συζήτηση, με ορισμένους να αντιμετωπίζουν το γεγονός με δυσπιστία ή ειρωνεία, ενώ άλλοι το είδαν ως μια φυσική έκφραση της θρησκευτικής ελευθερίας που προβλέπεται από τη νομοθεσία.

Μόνο που τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Για την ακρίβεια, ο συγκεκριμένος ένστολος ήταν νομικά απόλυτα διαβασμένος. Ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές αντιδράσεις της κοινής γνώμης, η ενέργεια του στρατιωτικού στηρίζεται σε σαφή νομική βάση. Η θεσμική μεταβολή εκκινεί από την ψήφιση του Νόμου 4301/2014, ο οποίος εισήγαγε τη δυνατότητα σύστασης θρησκευτικών νομικών προσώπων στην ελληνική έννομη τάξη. Στο πλαίσιο αυτό, το 2017 η Ελληνική Εθνική Θρησκεία αναγνωρίστηκε επίσημα από την Πολιτεία ως “γνωστή θρησκεία”, κατόπιν της έκδοσης σχετικής άδειας ίδρυσης και λειτουργίας επίσημου λατρευτικού χώρου από το αρμόδιο Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων. Συνεπώς, η επιλογή του τελεί υπό την απόλυτη προστασία της συνταγματικά κατοχυρωμένης θρησκευτικής ελευθερίας (Άρθρο 13 του Συντάγματος).

Καθώς το θέμα πήρε διαστάσεις, ο ίδιος ο αξιωματικός θέλησε να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, ξεκαθαρίζοντας ότι η επίσημη διαδικασία δεν είχε τίποτα το παράτυπο.

«Αυτά που λέγονται είναι λανθασμένα. Δεν έχω ορκιστεί στον Δία», δήλωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι ο ίδιος έδωσε κανονικά τον προβλεπόμενο, θεσμικό στρατιωτικό όρκο. Όπως σημείωσε, το καθαρά θρησκευτικό κομμάτι που είδε το φως της δημοσιότητας αφορούσε αποκλειστικά τον ιερέα και τις δικές του προσωπικές πεποιθήσεις. «Ξέρω ότι δεν έκανα κάτι κακό και παράνομο, για αυτό και το έκανα. Ο στρατός ακολουθεί το Σύνταγμα του κράτους», συμπλήρωσε.

το περιστατικό προκάλεσε έντονη συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ παράλληλα απασχόλησε έντονα τις νομικές αρχές, τους ειδικούς σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, αναδεικνύοντας ένα ευαίσθητο θεσμικό ζήτημα.

Από τη μία πλευρά, εκπρόσωποι και υποστηρικτές της Ελληνικής Εθνικής Θρησκείας, καθώς και πολίτες που δίνουν έμφαση στην προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, αντιμετώπισαν θετικά την εξέλιξη. Τόνισαν ότι ο στρατός οφείλει να προστατεύει το Σύνταγμα και, κατ’ επέκταση, τη θρησκευτική ελευθερία όλων των Ελλήνων πολιτών, χωρίς αποκλεισμούς. Επομένως, η δυνατότητα ορκωμοσίας σύμφωνα με τις προσωπικές θρησκευτικές πεποιθήσεις αποτελεί έμπρακτη εφαρμογή της θρησκευτικής ελευθερίας και της ισονομίας.

Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι σχολιαστές και εκπρόσωποι πιο παραδοσιακών ή συντηρητικών αντιλήψεων εξέφρασαν προβληματισμό για την απομάκρυνση από καθιερωμένες πρακτικές που συνδέονται ιστορικά με την Ορθόδοξη παράδοση και τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Αν κοιτάξει κανείς εκτός συνόρων, οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου είχαν λύσει προ πολλού το ζήτημα, επιτρέποντας σε στρατιωτικούς να δηλώνουν χωρίς φόβο παγανιστικές πεποιθήσεις. Αν και το τελευταίο διάστημα οι ΗΠΑ κάνουν μια σαφή οπισθοχώρηση στο κομμάτι των θρησκευτικών ελευθεριών γυρίζοντας το ρολόι τουλάχιστον μια εικοσαετία πίσω.

Στην Ελλάδα η τρέχουσα πραγματικότητα δείχνει ότι μάλλον υιοθετούμε τη ίδια φιλοσοφία.

Άλλωστε, η βασική αρχή που πρέπει να μετράει είναι ότι η πειθαρχία, η αποτελεσματικότητα και η αφοσίωση στο καθήκον αξιολογούνται αποκλειστικά με βάση τη συμπεριφορά και την απόδοση του στρατιωτικού στην υπηρεσία, και όχι με βάση τις προσωπικές θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός.

Πέρα από τις διαφορετικές απόψεις, το περιστατικό ανέδειξε μια πραγματικότητα που συναντάται ολοένα και συχνότερα στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες: την ανάγκη να συνυπάρχουν ο σεβασμός στην παράδοση και ο σεβασμός στην ελευθερία της συνείδησης. Η ορκωμοσία του στρατιωτικού στην Ελληνική Εθνική Θρησκεία δεν αποτέλεσε κάποια εξαίρεση ή παραβίαση των κανονισμών. Αντίθετα, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των δικαιωμάτων που αναγνωρίζει η ελληνική νομοθεσία και υπενθύμισε ότι η ισότητα απέναντι στον νόμο αφορά όλους τους πολίτες, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη σημασία του γεγονότος να μην βρίσκεται στην ίδια την τελετή, αλλά στη συζήτηση που άνοιξε γύρω από το πώς μια σύγχρονη κοινωνία μπορεί να τιμά την ιστορία και τις παραδόσεις της, χωρίς να περιορίζει την ελευθερία των ανθρώπων που τη συνθέτουν.